İklim Kanunu Nedir?

İklim kanunu, iklim değişikliğinin yarattığı çevresel, ekonomik ve toplumsal sorunlarla mücadele etmek amacıyla hazırlanan yasal düzenlemelerin genel adıdır. Küresel ısınmanın hızlanmasıyla birlikte atmosferdeki sera gazı birikiminin kontrol altına alınması ihtiyacı, ülkeleri kapsamlı yasal çerçeveler oluşturmaya yöneltmiştir. İklim kanunları, sera gazı emisyonlarının azaltılmasından yenilenebilir enerji kaynaklarının teşvik edilmesine, karbon fiyatlandırma mekanizmalarının kurulmasından iklim değişikliğine uyum politikalarının belirlenmesine kadar geniş bir alanı düzenler. Bu kanunların temelinde, ülkelerin uluslararası iklim anlaşmalarına verdikleri taahhütleri iç hukuka aktarma ve bu taahhütleri yasal olarak bağlayıcı hale getirme amacı yatar.

Türkiye özelinde bakıldığında iklim kanunu kavramı, 7552 sayılı Türkiye İklim Kanunu ile somut bir karşılık bulmuştur. 2025 yılında TBMM’ye sunulan ve Temmuz 2025’te Meclis Genel Kurulunda kabul edilerek yasalaşan bu kanun, Türkiye’nin iklim değişikliği ile mücadeledeki ilk kapsamlı yasal düzenlemesidir. Kanun, 2053 yılına kadar net sıfır emisyon hedefine ulaşmayı amaçlamakta ve bu hedefe yönelik planlama araçlarını, kurumsal yapıyı ve uygulama esaslarını belirlemektedir. Kanunun içeriğinde adil geçiş, iklim adaleti, emisyon ticaret sistemi, karbon fiyatlandırma ve gönüllü karbon piyasaları gibi kavramlar yer almakta ve bu kavramlar ilk kez Türk hukuk sisteminde yasal bir tanım kazanmaktadır.

İklim kanunlarının ortaya çıkışı, yalnızca çevresel kaygılarla sınırlı değildir. Günümüzde iklim politikaları aynı zamanda ekonomik rekabet, uluslararası ticaret ve enerji güvenliği gibi konularla da doğrudan ilişkilidir. Özellikle Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması gibi uygulamalar, iklim kanunu çıkarmamış ülkelerin ihracatta ek maliyetlerle karşılaşmasına yol açmaktadır. Bu nedenle iklim kanunları, çevre politikasının ötesinde bir ülkenin ekonomik geleceğini şekillendiren stratejik düzenlemeler olarak değerlendirilmektedir. Türkiye’nin iklim kanunu da tam bu bağlamda, hem çevresel sorumlulukları yerine getirme hem de küresel ticarette rekabet gücünü koruma amacı taşımaktadır.

İklim Kanununun Amacı ve Kapsamı

Türkiye İklim Kanununun temel amacı, yeşil kalkınma vizyonu ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum sağlanması ve bu hedeflere yönelik planlama ile uygulama araçlarının yasal bir çerçeveye kavuşturulmasıdır. Kanun, yalnızca emisyon azaltımı gibi teknik bir konuya odaklanmakla kalmayıp, iklim değişikliğinin toplumsal, ekonomik ve ekolojik boyutlarını bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Eşitlik, iklim adaleti, ihtiyatlılık, katılım, entegrasyon, sürdürülebilirlik, şeffaflık ve adil geçiş gibi ilkeler kanunun temel esasları arasında yer almakta ve tüm uygulamaların bu ilkeler çerçevesinde yürütülmesi öngörülmektedir.

Kanunun kapsamı son derece geniştir ve tek bir sektörle sınırlı değildir. Enerji üretiminden sanayiye, ulaştırmadan tarım ve hayvancılığa, şehircilikten orman yönetimine kadar pek çok alan kanun kapsamında değerlendirilmektedir. Sera gazı emisyonlarına neden olan faaliyetleri yürüten işletmelerin İklim Değişikliği Başkanlığından emisyon izni alması zorunluluğu getirilmiş, bu izne sahip olmayan işletmelerin faaliyetlerini sürdüremeyeceği hükme bağlanmıştır. Ayrıca kanun, ulusal bir Emisyon Ticaret Sistemi kurulmasını öngörmekte ve bu sistem aracılığıyla karbon fiyatlandırması yapılarak emisyonların piyasa mekanizmasıyla azaltılması hedeflenmektedir.

Kanunun kapsamı yalnızca kamu kurumları ve büyük sanayi kuruluşlarıyla da sınırlı kalmamaktadır. Kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerin, kanun kapsamında alınan tedbirlere ve düzenlemelere süresinde uyması ve bunları uygulaması zorunlu tutulmuştur. Yerel yönetimlere de önemli sorumluluklar yüklenmiş olup, belediyelerin iklim risklerini azaltmak için yeşil alanları koruması, akıllı şehir projelerini desteklemesi ve iklim değişikliğine uyum planlarını hazırlaması beklenmektedir. Bununla birlikte eğitim alanında da düzenlemeler öngörülmüş, Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu iş birliğiyle müfredatların iklim bilimi ve sürdürülebilirlik konularını kapsayacak şekilde güncellenmesi planlanmıştır. Bu geniş kapsam, iklim kanununun yalnızca bir çevre düzenlemesi olmadığını, toplumun tüm kesimlerini etkileyen bütüncül bir dönüşüm aracı olduğunu ortaya koymaktadır.

Dünyada İklim Kanunu Uygulamaları

İklim kanunları küresel ölçekte bakıldığında görece yeni olmakla birlikte, hızla yaygınlaşan yasal düzenlemeler arasında yer almaktadır. Dünya genelinde iklim değişikliği ve sürdürülebilirlikle ilgili binden fazla kanun, düzenleme ve politika belgesi bulunmaktadır. Bu düzenlemelerin öncüsü sayılan İngiltere, 2008 yılında çıkardığı İklim Değişikliği Yasası ile sera gazı emisyonlarını önemli ölçüde azaltma hedefi belirlemiş ve daha sonra bu hedefi net sıfır emisyonu kapsayacak şekilde genişletmiştir. İngiltere’nin bu erken hamlesi, diğer ülkeler için bir referans noktası oluşturmuş ve iklim mevzuatının uluslararası arenada hızla benimsenmesine zemin hazırlamıştır.

Avrupa kıtasında iklim kanunları özellikle 2019 ve 2020 yıllarından itibaren ivme kazanmıştır. Almanya 2019 yılında İklim Koruma Yasasını kabul ederek 2030 yılına kadar karbon salımını önemli ölçüde düşürme hedefini ortaya koymuştur. Danimarka 2020 yılında güncellediği iklim yasasıyla 2030 yılına kadar emisyonlarını yüzde yetmiş oranında azaltma hedefi belirlemiştir. İsveç ise iklim yasasıyla 2045 yılına kadar net sıfır sera gazı emisyonuna ulaşmayı planlamaktadır. Avrupa Birliği düzeyinde ise 2021 yılında yürürlüğe giren Avrupa İklim Yasası, 2050 yılına kadar net sıfır sera gazı emisyonunu hedefleyerek bu hedefi tüm üye ülkeler için yasal olarak bağlayıcı hale getirmiştir. Fransa, Hollanda, Yunanistan ve Güney Kore gibi ülkeler de kendi iklim kanunlarını yürürlüğe sokarak uluslararası iklim mücadelesindeki taahhütlerini yasal güvence altına almıştır.

Dünya genelindeki iklim kanunu uygulamalarına bakıldığında ortak bazı unsurlar dikkat çekmektedir. Hemen hemen tüm iklim kanunları uzun vadeli emisyon azaltım hedefleri belirlemekte, kurumsal yapılanmaları tanımlamakta ve bu hedeflere ulaşmak için kullanılacak araçları hukuki çerçeveye oturtmaktadır. Emisyon ticaret sistemleri, karbon vergileri, yenilenebilir enerji teşvikleri ve sektörel dönüşüm planları bu araçların başında gelmektedir. Ayrıca bu kanunlar, hükümetleri hesap verebilir kılma işlevi de görmektedir. Hedeflerin yasal olarak bağlayıcı hale getirilmesi, toplumun ve sivil toplum kuruluşlarının bu taahhütleri takip etmesine ve hükümetlerin performansını denetlemesine olanak tanımaktadır. Türkiye’nin 2025 yılında çıkardığı iklim kanunu da bu küresel eğilimin bir parçası olup, uluslararası uygulamalardan edinilen deneyimlerden yararlanılarak hazırlanmıştır.

Türkiye’de İklim Kanunu Süreci

Türkiye’nin iklim kanunu sürecini anlamak için ülkenin iklim değişikliği politikasındaki tarihsel gelişime bakmak gerekmektedir. Türkiye, 2004 yılında Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesine taraf olmuş, ancak uzun yıllar boyunca gelişmekte olan ülke statüsü ve özel koşulları gerekçesiyle bağlayıcı emisyon azaltım yükümlülüklerinden muaf tutulmuştur. Bu durum, 2015 yılında imzalanan Paris İklim Anlaşması ile değişmeye başlamıştır. Türkiye, Paris Anlaşmasını 2021 yılında resmi olarak onaylayarak uluslararası iklim mücadelesinde daha aktif bir rol üstlenme iradesini ortaya koymuştur. Bu onaylamayla birlikte 2053 yılına kadar net sıfır emisyon hedefi tüm dünyaya ilan edilmiş ve bu hedefin gerçekleştirilmesi için yasal altyapı çalışmaları hız kazanmıştır.

2021 yılında kurulan İklim Değişikliği Başkanlığı, iklim kanunu sürecinin kurumsal ayağını oluşturmuştur. Yeşil Mutabakat Eylem Planı, İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı ile Orta Vadeli Program gibi politika belgeleri, iklim kanununun zeminini hazırlayan öncü çalışmalar olmuştur. 2023 yılında gündeme gelen iklim kanunu taslağı, enerji, sanayi, ulaşım ve tarım gibi sektörleri kapsayan geniş bir çerçeve sunmayı amaçlamış ve kamuoyunda yoğun tartışmalara neden olmuştur. Taslak üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda 20 Şubat 2025 tarihinde kanun teklifi TBMM’ye sunulmuş, Meclis komisyonlarında görüşüldükten sonra Temmuz 2025’te Genel Kurulda kabul edilerek yasalaşmıştır. 7552 sayılı Türkiye İklim Kanunu, 9 Temmuz 2025 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Kanunun yasalaşma süreci tartışmasız olmamıştır. Greenpeace dahil çeşitli sivil toplum kuruluşları, kanunun çevresel koruma yerine emisyon ticaretine ve sanayi odaklı düzenlemelere ağırlık verdiğini eleştirmiştir. Öte yandan kanunu destekleyenler, düzenlemenin Türkiye’nin uluslararası yükümlülüklerini yasal güvence altına aldığını ve özellikle AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasına karşı Türk sanayisini hazırladığını vurgulamıştır. Kanun kapsamındaki uygulama araçlarına ilişkin hazırlama ve uyarlama yükümlülüklerinin ilgili kurum ve kuruluşlarca en geç 31 Aralık 2027 tarihine kadar yerine getirilmesi öngörülmüştür. Bu süre zarfında Emisyon Ticaret Sistemi dahil pek çok mekanizmanın kurulması ve uygulamaya geçirilmesi beklenmektedir. Dolayısıyla kanunun yasalaşması önemli bir eşik olmakla birlikte, asıl sınavın uygulama aşamasında verileceği değerlendirilmektedir.

İklim Kanununun Ekonomiye Etkileri

İklim kanununun ekonomiye etkileri kısa vadede ve uzun vadede farklı boyutlarıyla ele alınması gereken kapsamlı bir konudur. Kısa vadede bakıldığında kanun, özellikle yüksek emisyonlu sektörlerdeki işletmelere yeni mali yükümlülükler getirmektedir. Sera gazı emisyon izni zorunluluğu, emisyon ticaret sistemi kapsamında tahsisat alım satımı ve karbon fiyatlandırma mekanizmaları, sanayi kuruluşlarının üretim maliyetlerini doğrudan etkileyecek düzenlemelerdir. Demir-çelik, çimento, alüminyum, gübre ve enerji gibi yoğun emisyon üreten sektörlerdeki firmalar, üretim süreçlerini dönüştürmek ve temiz teknolojilere yatırım yapmak zorunda kalacaktır. Bu durum başlangıçta ek maliyetler yaratsa da uzun vadede daha verimli ve rekabetçi bir üretim yapısına geçişin temelini oluşturmaktadır.

Kanunun ekonomiye en somut etkilerinden biri, Avrupa Birliği ile ticaret ilişkileri bağlamında ortaya çıkmaktadır. AB’nin 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren uygulamaya koyduğu Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, belirli sektörlerde birlik içine ithal edilen ürünlerin karbon ayak izinin ölçülmesini ve karbon vergisinin ülke içinde ödenip ödenmediğinin kontrol edilmesini öngörmektedir. Eğer ihracatçı ülkede karbon fiyatlandırması yapılmıyorsa, her ton karbon emisyonu için AB sınırında ek vergi uygulanmaktadır. Türkiye’nin kendi emisyon ticaret sistemini kurması ve karbon fiyatlandırmasını iç hukuka aktarması, Türk ihracatçılarının bu ek maliyetten kısmen korunması anlamına gelmektedir. Bu nedenle iklim kanunu, Türkiye’nin en büyük ticaret ortağı olan AB ile ekonomik ilişkilerinin sürdürülebilirliği açısından kritik bir öneme sahiptir.

Uzun vadede ise iklim kanununun ekonomiye olan etkileri dönüştürücü niteliktedir. Yenilenebilir enerji yatırımlarının teşvik edilmesi, yeşil teknoloji alanında araştırma geliştirme faaliyetlerinin desteklenmesi ve temiz üretim modellerine geçişin yasal güvenceye alınması, yeni sektörlerin ve iş alanlarının doğmasına zemin hazırlamaktadır. Kanun, yeşil istihdamın artırılmasını hedeflemekte ve adil geçiş ilkesi çerçevesinde fosil yakıt bağımlısı sektörlerdeki iş gücünün yeni alanlara yönlendirilmesini öngörmektedir. Ayrıca iklim hedeflerine uyumlu yatırımlar konusunda özel sektöre öngörülebilirlik ve güven sağlanması, yerli ve yabancı yatırımcılar için olumlu bir ortam yaratmaktadır. Sonuç olarak iklim kanunu, kısa vadede bazı sektörlere ek maliyet getirse de orta ve uzun vadede ekonominin iklim krizine dirençli hale getirilmesi, uluslararası rekabet gücünün korunması ve sürdürülebilir büyüme hedeflerine ulaşılması açısından stratejik bir yatırım niteliği taşımaktadır.